Prof. Dr. Karaaslan, yapay zekanın hekim değerlendirmesini geçemeyeceğini söyledi

Memorial Kayseri Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Fatih Karaaslan, yapay zekanın sağlık alanındaki kullanımında hekim değerlendirmesinin yerini alamayacağını belirterek dikkat edilmesi gereken noktalar hakkında bilgi verdi.

Yapay zeka, tıbbi bilgileri sadeleştirme ve sağlıkla ilgili sorulara yanıt verme konusunda önemli bir yardımcı araç haline gelirken, kullanıcıların bu yanıtları kesin teşhis olarak değerlendirmesi yanlış yönlendirmelere neden olabiliyor. Özellikle MR ve diğer görüntüleme sonuçlarının tek başına değerlendirilmesi, her zaman doğru tanı veya tedavi kararına götürmüyor. Memorial Kayseri Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü'nden Prof.

Dr. Fatih Karaaslan, yapay zekanın sağlık alanındaki kullanımında hekim değerlendirmesinin yerini alamayacağını belirterek dikkat edilmesi gereken noktalar hakkında bilgi verdi. Teşhisi yapay zeka değil, hasta koyuyorYapay zekanın hastalık teşhisinde kullanımında en önemli noktalardan biri, verdiği yanıtların kesin tanı olarak değerlendirilmemesidir.

Ortopedi polikliniklerine başvuran bazı hastalar, "Yapay zekaya sordum, menisküsüm yırtıkmış; ameliyat gerekebilirmiş" şeklinde ifadelerle kendilerine tanı koyabilmektedir. Oysa burada teşhisi yapay zeka değil, hasta koymaktadır. Yapay zeka modüllerinin verdiği bilgilerin chatbotlar tarafından sesli veya yazılı biçimde sunulması, kullanıcıda yanıtların kesin ve güvenilir bir tıbbi değerlendirme olduğu algısını oluşturabilmektedir.

Daha önce "İnternette okudum, belki doğru olmayabilir" diyen kullanıcıların bir kısmı, "Yapay zeka böyle söylediyse doğrudur" yaklaşımına yönelebilmektedir. Oysa sağlık söz konusu olduğunda teknoloji, hekim değerlendirmesinin yerine konulmamalıdır. İleri teknolojiler ortopedide de kullanılıyorRobotik diz ve kalça cerrahisi başta olmak üzere ileri teknolojiler ortopedi alanında kullanılmaktadır.

Hekimler ayrıca yapay zekadan akademik ve klinik çalışmalarında da yararlanmaktadır. Yapay zekanın bugün ulaştığı seviyenin yanı sıra gelecekteki kullanım alanları ve potansiyeli de sağlık profesyonelleri tarafından yakından takip edilmektedir. Yapay zeka tıbbi terimleri sadeleştirebilir, MR raporlarını daha anlaşılır bir dile çevirebilir ve hastanın doktoruna yönelteceği soruları hazırlamasına yardımcı olabilir.

Ancak düzgün kurulmuş bir yanıt, doğru teşhis anlamına gelmemektedir. Yapay zeka; hastanın yürüyüşünü, dizdeki şişliği, kas gücünü veya fizik muayenede ortaya çıkan kilitlenmeyi değerlendiremez. Hasta tarafından belirtilmediği sürece kullanılan ilaçları, geçirilmiş cerrahileri veya yeni başlayan uyuşma gibi önemli klinik bilgileri de bilemeyebilir.

Sadece MR'a bakarak karar verilmezTıbbi bilgi testlerinde başarılı olan yapay zeka sistemlerinin gerçek kullanıcılarla yapılan görüşmelerde sağlık kararlarını her zaman geleneksel internet aramasına kıyasla daha doğru hale getiremediğini ortaya koyan araştırmalar bulunmaktadır. Kısacası, tıbbi bilgi sorularını doğru yanıtlamak ile bir hastayı değerlendirmek aynı şey değildir. Ortopedide sık karşılaşılan yanılgılardan biri de MR görüntüsündeki keşfin doğrudan ameliyat kararı anlamına geldiğinin düşünülmesidir.

MR'da menisküs yırtığı görülmesi tek başına ameliyat gerekliliğini göstermez. Hastanın yaşı, travmanın şekli, dizde kilitlenme olup olmadığı, kıkırdakların durumu ve günlük yaşamındaki kısıtlanma birlikte değerlendirilmelidir. Benzer şekilde ön çapraz bağı yırtılan her hastaya aynı tedavi uygulanmadığı gibi, dizinde kireçlenme bulunan her hasta da diz protezi adayı değildir.

Hastalıkla ilgili algoritma tek başına yeterli olmayabilir"Robotik diz protezi bana uygun mu?" gibi soruların yanıtı yalnızca görüntüleme sonuçlarına göre verilmemelidir. Hastanın muayene keşiflerin, yaşı, genel sağlık durumu, daha önce uygulanan tedaviler ve bu tedavilere alınan yanıt birlikte değerlendirilmelidir. Bu noktada yapay zekanın hekimler tarafından bir destek aracı olarak kullanılması önem kazanmaktadır.

Yapay zekanın bağımsız şekilde verdiği yanıtlar, özellikle beklenmedik durumlarda veya kapsamlı tıbbi düşünce gerektiren vakalarda yetersiz ya da hatalı sonuçlara yol açabilmektedir. Bununla birlikte yapay zekanın hastalıkların erken tespitine yönelik analizlerde önemli bir yardımcı araç olabileceğini gösteren çalışmalar da bulunmaktadır. Burada temel nokta, yapay zekanın teşhis ve tedavi kararının yerine değil, hekimin değerlendirmesini destekleyen bir araç olarak konumlandırılmasıdır.

Kararı robot değil, hekim veriyorCerrahide kullanılan robotik sistemler, cerrahın planını yüksek hassasiyetle uygulamasına yardımcı olmakta ancak kimin ameliyat edileceğine karar vermemektedir. Benzer şekilde yapay zeka da çeşitli bilgileri analiz edip sunabilmekte, ancak bu bilgileri hastanın kişisel durumuyla birleştirerek tıbbi karara dönüştüren değerlendirme hekim tarafından yapılmaktadır. Bu nedenle hastaların yapay zekayı tamamen kullanmaktan kaçınması yerine, doğru amaçla kullanması önem taşımaktadır.

Örneğin yapay zekadan tanı koymasını istemek yerine muhtemel nedenleri açıklaması, eksik bilgileri belirtmesi, hangi belirtilerde acil sağlık başvurusu gerektiğini sıralaması ve doktora sorulabilecek soruları hazırlaması istenebilir. Kısacası yapay zekadan "hüküm" değil, muayeneye hazırlık istenmelidir. Özel bilgiler yapay zekaya gelişigüzel verilmemeliGizlilik şartları ve verilerin nasıl işlendiği bilinmeyen sistemlere kimlik bilgileri ile sağlık durumuna ilişkin mahrem belgeler gelişigüzel yüklenmemelidir.

Ayrıca yapay zeka tarafından verilen bir yanıt doğrultusunda kullanılan ilaçlar kesinlikle doktor önerisi olmadan bırakılmamalı veya değiştirilmemelidir. Yapay zeka veri analizinde güçlü bir destek sağlayabilse de hastanın tüm tıbbi geçmişini, bireysel ihtiyaçlarını ve fizik muayene keşiflerini birlikte değerlendiren kapsamlı yaklaşımın yerini tutmamaktadır. Sağlıkla ilgili kararlar yalnızca verilerin değil, hastanın kişisel özelliklerinin ve klinik durumunun da değerlendirilmesini gerektirmektedir.

Yapay zeka sağlık alanında güçlü ve değerli bir destek aracı olabilir. Ancak tanı ve tedavi kararlarının, hastayı bütüncül şekilde değerlendiren nitelikli sağlık profesyonelleri tarafından verilmesi büyük önem taşımaktadır.