TARİHİN KARA LEKESİ: Boraltan Köprüsü Olayı ve 195 Azeri Askerin İdam Trajedisi
İnsan Hakları İhlaliyle Anılan 1945 Faciası: II. Dünya Savaşı Sonrası Türkiye, Neden Sığınmacı Askerleri İade Etmek Zorunda Kaldı?
Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi ve insani açıdan en tartışmalı olaylarından biri olan Boraltan Faciası, 1945 yılında Türkiye-Sovyetler Birliği sınırında yaşanmıştır. Bu olay, Aras Nehri üzerindeki Boraltan Köprüsü'nden Türkiye'ye sığınan yaklaşık 195 Azerbaycan kökenli Sovyet askerinin dramatik sonunu simgeler.
Boraltan Köprüsü Olayının Perde Arkası
II. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle birlikte Sovyetler Birliği'ndeki siyasi baskıdan kaçan veya savaşta esir düşen Azerbaycan Türkü askerler, hayatlarını kurtarmak amacıyla Türkiye'ye iltica etmeye başladı.
1945'te, 195 kişilik bir asker grubu, Sovyet zulmünden kaçarak Boraltan Köprüsü'nden Türkiye sınırına geçmeyi başardı ve Türk yetkililer tarafından teslim alındı. Ancak bu sığınma, uluslararası siyasi baskılar nedeniyle kısa sürede bir krize dönüştü.
⚔️ Türkiye’nin Mütekabiliyet İkilemi
Sovyetler Birliği, bu askerlerin "hain" olduklarını ileri sürerek Türkiye'den derhal iadelerini talep etti. Dönemin Türkiye Hükümeti, Sovyetler'le olan gergin diplomatik ilişkiler ve mütekabiliyet (karşılıklılık) ilkesi çerçevesinde ciddi bir ikilemle karşı karşıya kaldı:
Siyasi Baskı: Türkiye, komşusu olan Sovyetler Birliği'nin toprak talepleri gibi tehditler altında, diplomatik ilişkilerin daha fazla bozulmasından endişe ediyordu.
İnsani Değerler: Askerlerin Türk kökenli olması ve geri gönderilmeleri halinde ölümle cezalandırılacaklarının bilinmesi, insani bir kriz yarattı.
195 Canın Sonu: Sınırda İnfaz
Diplomatik baskılara daha fazla dayanamayan Türkiye, 195 Azeri askeri Sovyet yetkililerine iade etme kararı aldı.
İade edilen askerler, Boraltan Köprüsü'nü geçtikleri anda, Sovyet askerleri tarafından karşılandı ve kısa süre içinde toplu olarak kurşuna dizilerek infaz edildi. Bu trajik olay, Türk-Sovyet sınırında yaşanan bir insanlık dramı olarak tarihe geçti ve dönemin Türk yöneticileri üzerinde büyük bir vicdani ve siyasi yük bıraktı.
Boraltan Faciası, Türkiye'nin zorlu jeopolitik koşullar altında verdiği acı bir kararın sembolü olmuş, yüzlerce Azerbaycan Türkü'nün hayatına mal olmasıyla hafızalara kazınmıştır.